Huisdier overleden: (hoe) vertel je het aan kinderen?

 

Reflexmatig wil je kinderen de pijn en het verdriet besparen. Toch is kinderen laten rouwen om een huisdier het beste ‘medicijn’. Het maakt hen veerkrachtiger om later met andere verlieservaringen overweg te kunnen. Hieronder deel ik mijn ervaring, een zomerverhaal met tranen. Als uitnodiging en inspiratie om ruimte te maken voor verdriet en rouw als een huisdier sterft. En je vindt ook praktische tips. Want simpel is het niet, kinderen vertellen dat poes/hond/konijn/… voor altijd weg is.

kipje drinkt niet zelf? Dan maar met de hand water geven...

kipje drinkt niet zelf? Dan maar met de hand water geven...

zomerverhaal met tranen

hommeles in het kippenhok

Het kipje was me toevertrouwd samen met 9 andere kippen, een ezel en een moestuin. Om voor te zorgen terwijl de vrienden op vakantie waren. Ik vond het heerlijk om met gieters, hooi en graantjes in de weer te zijn. Maar het vrolijke verhaal veranderde in een ‘farm horror story’ toen het kipje voor mijn ogen werd aangevallen door de grote haan.

Ik dreef de brutale heer weg, maar het kipje stond niet op. Ze kon simpelweg niet meer: totaal uitgeput. De haan vond blijkbaar al langer dat ze niet mocht eten of drinken. Ik zette het kipje apart in haar eigen VIP-kooi. Eten deed ze zelf. Drinken niet. Dus gaf ik haar water met de hand. Ze kikkerde op. Deed het beter. Tot dag 6.

niet voor gevoelige zieltjes

Toen ging ze zienderogen achteruit en ontdekte ik massa’s wriemelende wormpjes: op mijn trui, in de kooi, op het kipje… Maden! Ze hadden zich in de wondjes genesteld die het kipje opliep tijdens de schermutseling met de haan. Mijn maag maakte een driedubbele salto. Ik heb het niet zo met wonden en parasieten. Laat staan met een combinatie van beide.

Hop naar de dierenarts dus! Ik was op tijd om een exponentiële groei van de wriemelende beestjes te voorkomen. Maar te laat om te vermijden dat ze het kipje ziek maakten met de giftige stoffen die ze verspreidden. Het werd geen happy end. Te veel wondjes. Te veel maden. En vooral te uitgeput. De dierenarts moest het kipje laten inslapen en ik kreeg haar niet mee om te begraven. Een pootafdruk in gips kreeg ik wel mee.

 
pootafdruk_kipje_gips

Ruimte voor verdriet

Daar stond ik dan. Met een lege kooi, ogen vol tranen en een pootafdruk van een kipje dat ik pas een week kende. Die pootafdruk was een steun. Om zelf afscheid te nemen, maar vooral om het baasje van dat kipje afscheid te laten nemen. Want hij zou terugkeren uit vakantie en geconfronteerd worden met de kippenren -1 kakelkontje. Ik moest het dus uitleggen aan de 11-jarige, dat zijn kipje gestorven was. Zijn oogappeltje dat hij toevertrouwde aan mijn goede zorgen terwijl hij op vakantie was.

Ik schreef hem een brief en legde die bij de pootafdruk. En ik ben eerlijk geweest in die brief. Dat het kipje uitgeput was en gewond raakte tijdens de aanval van de haan. Dat wormpjes zich in de wonden nestelden en stoffen verspreidden die het kipje ziek maakten. Dat de dierenarts haar best heeft gedaan - en hoe ze dat gedaan heeft. Maar dat ze het kipje uiteindelijk niet meer kon redden. Dat ik het kipje ook niet meer mocht meenemen en dus niet in de tuin heb kunnen begraven. Maar dat er wel een pootafdruk is. En dat hij altijd mocht bellen als hij nog vragen had.

Volgens zijn vader was de 11-jarige er tevreden mee. Natuurlijk niet met het feit dat zijn kipje dood was. Wel met de pootafdruk en de brief. De brief bracht rust, zijn vraagtekens werden ingevuld. De pootafdruk was een tastbare herinnering en hij vond de afdruk gewoon ook heel erg mooi. Ik ben die dierenarts ontzettend dankbaar dat ze daar de tijd voor genomen heeft. En dat ze ook bereikbaar bleef - voor mij en het baasje - om alle vragen te beantwoorden.

 
 

Hoe vertel je aan kinderen dat een huisdier overleden is?

Een huisdier dat sterft, is geen fijne ervaring. We willen kinderen het verdriet ‘besparen’ en daarin zijn we ontzettend creatief. Poes ‘slaapt’. Konijn is ‘op vakantie’. Of ‘de hond woont nu op een boerderij met andere diertjes om mee te spelen.’

Soms proberen we het verlies te minimaliseren. Het was maar een kip, een vis, een kat... Of: dat is de natuur, je moet daar niet om huilen. Het is zeker de natuur, maar dat betekent niet dat je er geen verdriet mag om hebben. 

Besparen en minimaliseren maken het verlies verwarrend voor kinderen.

Wat kan je dan wel doen?

Vertel het eerlijk als een huisdier sterft. Gebruik hiervoor taal die je kind begrijpt en hou rekening met de leeftijd van je kind. (Zie ook ⓘ hieronder.)

Wees duidelijk dat het dier niet meer terugkomt. Kinderen tot 5 jaar vinden het moeilijk om te begrijpen dat de dood onomkeerbaar is. (Zie ook ⓘ hieronder.)

Beantwoord de vragen van je kind. Weet je zelf het antwoord niet? Zeg dan dat je het niet weet. Misschien kunnen jullie samen het antwoord wel vinden: vragen aan de dierenarts, informatie opzoeken… En vraag ook gerust wat je kind er zelf over denkt.

Maak ruimte voor het verdriet van je kind. Ze mogen huilen en verdrietig zijn om het huisdier waaraan ze gehecht waren.

Neem tijd voor een vorm van afscheid. Een begrafenis in de tuin, een tekening maken, een fotoboek of -collage maken, een herdenkingsplekje installeren...

Kinderen laten rouwen om een huisdier is echt wel oké. Zo verwerven ze essentiële vaardigheden om te leren omgaan met verlies. O ja, en natuurlijk mag je ook als volwassene rouwen als je huisdier sterft!

 
 
 

ⓘ Begrijpen kinderen wat ‘dood zijn’ betekent?

Dit hangt af van de leeftijd. Hieronder vind je richtleeftijden en wat je mag verwachten rond het doodsbegrip. Dit zijn geen strakke grenzen. Elk kind ontwikkelt zich op z’n eigen unieke manier. Jij kent je kind het beste en kan dus ook het beste inschatten in welk stadium het zit.

  • Kinderen van 0 tot 6 maand
    Baby’s tot 6 maand beleven rouw nog niet, maar zijn wel erg gevoelig aan sferen in hun omgeving.
     
  • Kinderen van 6 maand tot 2 jaar
    Dood zijn bestaat nog niet in hun leefwereld. Ze weten wel wat scheiding betekent en zijn ook erg gevoelig aan de sferen in hun omgeving.
     
  • Kinderen van 2 tot 5 jaar
    Ze begrijpen het verschil tussen leven en dood, maar begrijpen nog niet dat de dood onomkeerbaar is. Net zoals in de sprookjes van Doornroosje of Sneeuwwitje is dood zijn voor hen tijdelijk. Ze weten wel goed wat scheiding betekent en kunnen verdrietig en angstig reageren.
     
  • Kinderen van 5 tot 10 jaar
    Ze beginnen langzaam te beseffen dat dood zijn onomkeerbaar en onvermijdelijk is. Toch weten ze nog niet zo goed hoe ze ermee om moeten gaan. Enerzijds denken ze al heel concreet, anderzijds zitten ze nog volop in het magisch denken. Ze zoeken dan verklaringen, fantaseren erover en leggen ook vaak de oorzaak bij zichzelf (schuldgevoel). Ze hebben een heel veilige omgeving nodig om te durven naar buiten komen met hun emoties.
     
  • Kinderen van 10  tot 14 jaar
    Ze hebben meestal een realistische kijk op doodgaan en beseffen dat elk levend wezen kan sterven. Ze zoeken meestal zelf manieren om met de dood om te gaan. Toch vallen veel van deze kinderen tussen 2 groepen in. Sommigen reageren nog zoals de kinderen tussen 5 en 10 jaar Anderen reageren al als echte jongeren. Toets dus goed af in welk stadium je kind zit.
     
  • Jongeren van 14 tot 18 jaar
    Ze hebben een volwassen doodsbesef, maar gaan rouwprocessen vaak uit de weg. Hoewel ze zich vooral richten op leeftijdsgenoten, is het belangrijk dat ze zien dat ook volwassenen rouwen.